قیام مردم سیستان

نخستین فریاد خونخواهی امام حسین(ع) پس از عاشورا
در میان قیامهایی که پس از واقعه عاشورا علیه حکومت اموی شکل گرفت، نام مردم سیستان جایگاهی ویژه دارد. برخلاف تصور رایج که نخستین حرکت خونخواهانه را به قیام توابین یا مختار نسبت میدهد، بسیاری از منابع تاریخی کهن، از جمله تاریخ سیستان، گزارش میکنند که مردم سیستان تنها چند هفته یا حداکثر یکی دو ماه پس از شهادت امام حسین(ع)، در اعتراض به جنایت کربلا علیه حکومت اموی به پا خاستند.
وقتی خبر شهادت سیدالشهدا(ع) به سیستان رسید، خطیب مسجد جامع، به دستور حاکم اموی، طبق رسم آن روزگار نام یزید را بر منبر برد. اما یکی از بزرگان شهر با اعتراض برخاست و خطاب به مردم گفت: «فرزند رسول خدا را کشتهاند و شما هنوز از یزید تمجید میکنید؟»
این سخنان، آتش خشم مردم را شعلهور کرد. مردم سیستان با شعار حمایت از خاندان پیامبر(ص)، علیه حاکم منصوب یزید قیام کردند، او را از شهر بیرون راندند و برای مدتی سیستان را از سلطه مستقیم بنیامیه خارج ساختند. این رخداد از سوی شماری از پژوهشگران، نخستین اعتراض سازمانیافته و علنی به حکومت یزید پس از عاشورا دانسته شده است.
آنچه قیام سیستان را ممتاز میکند، سرعت واکنش مردم است. هنوز نه قیام توابین شکل گرفته بود، نه مختار ثقفی پرچم خونخواهی را برافراشته بود؛ اما مردم سیستان، در دورترین نقطه شرق سرزمین اسلامی، نشان دادند که فاصله جغرافیایی نمیتواند میان دلهای عاشق اهلبیت(ع) و حقیقت کربلا فاصله ایجاد کند.
البته باید توجه داشت که در میان مورخان، درباره عنوان «نخستین قیام خونخواهی» اتفاقنظر کامل وجود ندارد. منابع محلی و کتاب تاریخ سیستان این امتیاز را برای مردم سیستان نقل کردهاند، اما برخی آثار تاریخی مشهور بیشتر بر قیام توابین و سپس قیام مختار تمرکز کردهاند. بنابراین، از نظر پژوهشی، دقیقتر است گفته شود: بر پایه منابعی مانند تاریخ سیستان، قیام مردم سیستان از نخستین و بهگفته برخی مورخان، نخستین قیام علیه بنیامیه در اعتراض به شهادت امام حسین(ع) بوده است.
این حادثه، سندی بر پیشینه ولایتمداری مردم سیستان است؛ مردمی که پیش از بسیاری از شهرهای اسلامی، سکوت در برابر جنایت کربلا را نپذیرفتند و نام خود را به عنوان پیشگامان اعتراض به حکومت یزید در تاریخ ثبت کردند.
«هنوز داغ کربلا تازه بود که نخستین فریاد “یا لثارات الحسین” از شرق ایران برخاست؛ از سرزمین سیستان، جایی که مردمانش نشان دادند خون حسین(ع) مرز نمیشناسد و غیرت دینی فاصله نمیشناسد.»
✍🏻 محترمی فر
سلام بر تو، ای مردِ خدا…